İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI. AZERBAYCANLI MUHACİR LEJYONERLER VE ALMANYA BASINI 5. BÖLÜM

3 gün önce|Yazan: Yönetici|3 dakika
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI. AZERBAYCANLI MUHACİR LEJYONERLER VE ALMANYA BASINI 5. BÖLÜM
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI. AZERBAYCANLI MUHACİR LEJYONERLER VE ALMANYA BASINI 5. BÖLÜM

Savaş döneminde Azerbaycanlı lejyonerlerin yaşamına dair bilgiler içeren yayınlardan biri de “Legioner” gazetesi olmuştur. Ancak bu gazetede yayımlanan makalelerde, lejyonerlerin çoğu zaman yalnızca ad ve soyadlarının baş harflerini kullandıkları görülmektedir. Arşiv belgelerine dayanarak, “Legioner” gazetesinin 1942 tarihli bir sayısında şu ifadelere yer verildiği görülmektedir: Alman komutanlığından ve lejyonerlerden çok sayıda tebrik mektubu alındığı; bu mektuplarda vatanın özgürlüğü için her türlü fedakârlığa hazır olunduğunun belirtildiği; lejyonun kuruluşunun ikinci yıl dönümünün yakında kutlanacağı ve üçüncü yılın zafer getireceğine dair umutların dile getirildiği ifade edilmektedir. Metin “S.R.” imzasını taşımaktadır. Gazetede yer alan bir diğer bilgi Almanca olup, 1943 yılında Azerbaycanlı lejyonerlere verilen askerî ödüllerle ilgilidir. Haberde, Alman birliklerinden birinin komutanının, Alman ve Romen birlikleriyle birlikte savaşan ve üstün cesaret gösteren bir Azerbaycan taburuna teşekkür ettiği ve bu vesileyle kendilerine ödüller takdim edildiği bildirilmektedir. “Legioner” gazetesinin 1944 tarihli bir sayısında yayımlanan makalede şu ifadelere yer verilmektedir: Azerbaycan Lejyonu’nun kuruluşunun ikinci yıl dönümünün Nevruz Bayramı ile aynı döneme denk geldiği belirtilmekte; iki yıl önce Kafkasyalı askerlerin Alman ordusu bünyesinde hem askerî hem de manevî bir değer kazandıkları ifade edilmektedir. Metinde, Bolşevizmi yakından tanıyan, ya Alman tarafına geçen ya da esir düşmüş binlerce gönüllünün Bolşevizme karşı mücadele amacıyla lejyon saflarına katıldığı vurgulanmaktadır. Ayrıca lejyonun bayrağında yer alan üç renge — mavi, kırmızı ve yeşil — sembolik anlamlar yüklenmektedir. Mavi rengin gökyüzünü ve Hazar Denizi’ni, kırmızının vatana duyulan sadakati ve fedakârlığı, yeşilin ise dağları, ormanları ve bereketi temsil ettiği belirtilmektedir. Yazı “S.R.” imzasını taşımaktadır. Gazetede yer alan bir diğer makale, “Azerbaycanlı Binbaşı Düdənginski, Alman Piyade Okulunda Faaliyet Gösteren ve Lejyonun Özgürlük Önderi Olarak Tanınan Bir Şahsiyettir” başlığını taşımaktadır. Metinde, Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski’nin enerjik, görev bilinci yüksek, siyasî görüşleri net ve programlı bir lider olduğu ifade edilmekte; millî güce dayanarak disiplin ve sabır gerektiren faaliyetler yürüttüğü belirtilmektedir. Yazı “İbrahimoğlu” imzasını taşımaktadır. “Legioner” gazetesinin 1945 tarihli bir sayısında yayımlanan bir ilanda ise Almanya’da bulunan tüm Azerbaycanlıların kimlik bilgilerinin Berlin W-35 adresinde yer alan “Kafkasya İrtibat Dairesi Azerbaycan Şubesi”ne bildirilmesi istenmektedir. Ayrıca yükseköğrenim görmüş ancak belgelerini kaybetmiş Azerbaycanlıların sınav yoluyla yeni diploma veya belge alabilecekleri; bunun için söz konusu kurumla iletişime geçmeleri gerektiği belirtilmektedir. İlan, lejyonerlere iyi dileklerin iletilmesiyle son bulmaktadır. Arşiv belgelerinde ayrıca “Azerbaycan Lejyonu” adlı başka bir lejyon gazetesine de rastlanmıştır. Almanca yayımlanan bu gazetede yer alan bir makalede, “Ali S.” isimli bir komutanın birliğini dikkatle yönettiği, tecrübeli olduğu ve gösterdiği cesaret nedeniyle komutanlık tarafından madalya ile ödüllendirildiği ifade edilmektedir. Metinde ayrıca Nağı, Hacıbala, Oruç ve Muhtar adlı lejyonerlerin de cesur ve disiplinli komutanlar olarak düşmana karşı kararlı biçimde savaştıkları belirtilmektedir. Yazı “İbrahimoğlu” imzasını taşımaktadır. Belirtmek gerekir ki, İkinci Dünya Savaşı döneminde Almanya’da yayımlanan Azerbaycan Türkçesindeki gazetelerde yazan lejyonerler, aynı zamanda Almanca basında da yazılarını yayımlama imkânı bulmuşlardır. Berlin’de bulunan arşiv kayıtlarına göre (F.V. 412), “Metropol” Cemiyeti (Berlin-Charlottenburg 2, No: 184) adresinde yayımlanan Berliner Börsen-Zeitung’un 9 Şubat 1943 tarihli sabah sayısında “Doğuda Sınanmış Silah Arkadaşları – Azerbaycan Lejyonu” (Arşiv Belgesi No: 1483) başlıklı bir makale yayımlanmıştır. Söz konusu yazıda, pazar günü Berlin’de Azerbaycanlıların bir toplantı gerçekleştirdiği; bu toplantıda tüm Azerbaycan gruplarının yetkili temsilcilerinin, Azerbaycan Lejyonu’nun Binbaşı Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski liderliğinde birleşmesine karar verildiği belirtilmektedir. Alınan kararda, çeşitli cephelerde savaşan Azerbaycanlı lejyonerlere kararlılıkla mücadele etmeleri ve Bolşevizme karşı savaşlarını sürdürmeleri yönünde çağrıda bulunulduğu ifade edilmektedir. Yazı “Oruç” imzasını taşımaktadır. Bir diğer Alman gazetesi olan Grüner Tageblatt’ta yayımlanan makalede ise lejyonerlerin birçok başarılı askerî operasyon gerçekleştirdiği belirtilmekte; lejyonun Alman ve Azerbaycanlı askerlerden oluştuğu ve Doğu Cephesi’nde gönüllü olarak önemli başarılar elde ettikleri ifade edilmektedir. Yazı “İbrahimoğlu” imzasını taşımaktadır.

Savaş döneminde Azerbaycanlı lejyonerlerin yaşamına dair bilgiler içeren yayınlardan biri de “Legioner” gazetesi olmuştur. Ancak bu gazetede yayımlanan makalelerde, lejyonerlerin çoğu zaman yalnızca a